در اعماق سرزمین جنوبگان چه خبر است؟

مجله علمی ایلیاد - علی‌رغم اینکه نقشه‌بردار گرانش ناسا «GOCE»، ماموریتش در مدار را بیش از شش سال پیش به پایان رساند، هنوز داده‌هایش نتایج جدیدی، درباره‌ی سیاره‌ی ما ارائه می‌دهد. دانشمندان به لطف این ماهواره‌ی خارق‌العاده، اکنون چشم‌انداز واضح‌تری نسبت به اسرار موجود در اعماق زیرین یکی از دوردست‌ترین بخش‌های جهان کسب کرده‌اند؛ سرزمین جنوبگان.

در حالی که یخ سفید گسترده از بالا، نسبتاً هموار به نظر می‌رسد، اما در زیر بستر داستان فرق دارد. یک لایه‌ی یخ به قطر ۴ کیلومتر، بادهای شدید و دماهای طاقت‌فرسا که تا منفی ۶۰ درجه‌ی سانتی‌گراد می‌رسند، سرزمین جنوبگان را به یکی از خشن‌ترین محیط‌ها بر روی زمین تبدیل کرده‌اند. این امر همراه با دوردست بودن این قاره‌ی یخی پهناور به این معنا است که انجام تحقیقات علمی در آنجا، دشوار و پُرهزینه است؛ به ویژه در جایی که در اعماق زیرین آن نهفته است. خوشبختانه، داده‌های جمع‌آوری شده از فضا می‌توانند اطلاعاتی را به ما ارائه دهند که آزمایش‌های میدانی به تنهایی نمی‌توانند.

یک مقاله که اخیراً منتشر شده، توصیف می‌کند که دانشمندان چگونه از داده‌های گرانشِ ماموریت ماهواره‌ی GOCE همراه با مدل‌های زلزله‌شناسی استفاده کردند تا بینش‌های بی‌سابقه‌ای را درباره‌ی پوسته و گوشته‌ی فوقانی که «لیتوسفر» نامیده می‌شود در زیر قاره‌ی یخ زده‌ی سرزمین جنوبگان، ارائه دهند.

برای مثال، این یافته‌های جدید نشان می‌دهند که در زیر ضلع غربی سرزمین شمالگان، پوسته‌ی زمین با قطر تقریباً ۲۵ کیلومتر، باریک است و گوشته در کمتر از ۱۰۰ کیلومتر چسبناک است. از طرف دیگر، در شرق سرزمین جنوبگان، یک سپر کراتونیک قدیمی وجود دارد. در اینجا، سنگ گوشته هنوز دارای خواص جامد در عمق بیش از ۲۰۰ کیلومتر است. همچنین تغییرات بزرگی در دمای گوشته در زیر این قاره رخ داده که منجر به بالا آمدن و نشست زمین با سرعت‌های بسیار متفاوتی در سراسر این سرزمین شده است.

این محدوده‌های جدید، در مورد ضخامت پوسته و لیتوسفر برای برآورد شار حرارت ژئوترمال سرزمین جنوبگان و تاثیر آن بر ذوب شدن توده‌های یخ زیرین و جریان ورقه‌ی یخی، بسیار حائز اهمی هستند.