چه اتفاقی در اعماق سرزمین جنوبگان در حال وقوع است؟

مجله علمی ایلیاد - علی‌رغم اینکه نقشه‌بردار گرانش ناسا موسوم به «GOCE» ماموریتش در مدار زمین را بیش از شش سال پیش به پایان رساند، هنوز بینش‌های جدیدی درباره‌ی سیاره‌ی ما ارائه می‌دهد. دانشمندان به لطف این ماهواره‌ی خارق‌العاده، اکنون چشم‌انداز واضح‌تری نسبت به اسرار موجود در اعماق زیرین یکی از دوردست‌ترین بخش‌های زمین، یعنی سرزمین جنوبگان کسب کرده‌اند. درحالی‌که یخ سفید موجود بر روی سطح سرزمین جنوبگان از بالا نسبتاً هموار به نظر می‌رسد، اما در زیر بستر، شرایط متفاوتی وجود دارد.

یک لایه‌ی یخ به قطر ۴ کیلومتر، بادهای شدید و دمای طاقت‌فرسایی که تا منفی ۶۰ درجه‌ی سانتی‌گراد نیز می‌رسد، سرزمین جنوبگان را به یکی از خشن‌ترین محیط‌ها بر روی زمین تبدیل کرده‌ است. این امر همراه با دوردست بودن این قاره‌ی یخی پهناور به این معنا است که انجام تحقیقات علمی در آنجا دشوار و پُرهزینه است، به ویژه چیزهایی که در اعماق زیرین آن نهفته است. خوشبختانه، داده‌های جمع‌آوری شده از فضا می‌توانند اطلاعاتی را به ما ارائه دهند که آزمایش‌های میدانی به تنهایی نمی‌توانند.

یک مقاله که اخیراً منتشر شده، توصیف می‌کند که دانشمندان چگونه از داده‌های گرانشِ ماموریت ماهواره‌ی GOCE همراه با مدل‌های زلزله‌شناسی استفاده کردند تا بینش‌های بی‌سابقه‌ای را درباره‌ی پوسته و گوشته‌ی فوقانی که «لیتوسفر» نامیده می‌شود، در زیر قاره‌ی یخ‌زده‌ی سرزمین جنوبگان ارائه دهند.

برای مثال، این یافته‌های جدید نشان می‌دهند که در زیر ضلع غربی سرزمین شمالگان، پوسته‌ی زمین با قطر تقریباً ۲۵ کیلومتر، باریک از پوسته‌ی زمین در قسمت جنوبی زمین است و گوشته در کمتر از ۱۰۰ کیلومتر چسبناک است. از طرف دیگر، در شرق سرزمین جنوبگان، یک سپر کراتونیک قدیمی وجود دارد. در اینجا، سنگ گوشته هنوز دارای خواص جامد در عمق بیش از ۲۰۰ کیلومتر است. همچنین تغییرات بزرگی در دمای گوشته در زیر قاره رخ داده که منجر به بالا آمدن و نشست زمین با سرعت‌های بسیار متفاوتی در سراسر قاره شده است.

این محدوده‌های جدید در مورد ضخامت پوسته و لیتوسفر برای برآورد شار حرارت ژئوترمال سرزمین جنوبگان و تاثیر آن بر ذوب شدن توده‌های یخ زیرین و جریان ورقه‌ی یخی بسیار حائز اهمیت است.