توانایی حیرت‌انگیز زنبورهای عسل

مجله علمی ایلیاد - گروهی از محققان دانشگاه RMIT، دانشگاه موناش و دانشگاه تولوز، زنبورهای عسل را آموزش دادند تا نمادهایی را به کمیتِ خاصی ارتباط دهند. این تحقیق نشان داد که زنبورعسل می‌تواند یاد بگیرد که نماد نشان‌دهنده‌ی مقدار عددی است. مطالعات نشان داده که تعدادی از جانوران غیرانسانی از قبیل کبوترها، طوطی‌ها، شامپانزه‌ها و میمون‌ها می‌توانند یاد بگیرند که نمادها می‌توانند نشان‌دهنده‌ی اعداد باشند. برخی از شاهکارهای آن‌ها شگفت‌انگیز بوده است؛ به شامپانزه‌ها اعداد عربی آموزش داده شد و توانستند آن‌ها را به درستی مرتب کنند، در حالی که یک طوطی خاکستری آفریقایی به نام «الکس» توانست نام اعداد را یاد بگیرد و اعداد را جمع کند. این تحقیق جدید که در مجله‌ی Proceedings of the Royal Society B منتشر شده است، نشان می‌دهد که این قابلیتِ شناختیِ پیچیده، محدود به مهره‌داران نیست.

در این آزمایش تک تک زنبورها را آموزش دادند تا نمادها را به درستی با اعداد تطبیق دهند. سپس روی آن‌ها آزمایشی انجام شد تا ببینند زنبورها می‌توانند دانش جدید خود را برای تطبیق نماد با عناصر مختلف اعدادِ مشابه به‌کار گیرند؛ به این شیوه که عدد ۲ می‌تواند دو موز، دو درخت یا دو کلاه را نشان دهد. به گروه دوم رویکرد متضاد آن آموزش داده شد، یعنی باید عدد را با نمادها تطبیق می‌دادند. در حالی که هر دو گروه توانستند در این آموزش و آزمایش موفق شوند، اما نتوانستند معکوسِ آن ارتباطی که آموزش دیده بودند را برقرار سازند.

نویسنده‌ی اول این تحقیق، دکتر «اسکارلت هووارد» محقق مرکز تحقیقات شناخت حیوانات دانشگاه  تولوز، می‌گوید: «این نشان می‌دهد که پردازش عدد و درک نمادها در نواحی مختلفی از مغز زنبورعسل رخ می‌دهد، درست همان‌طور که در مغز انسان هم پردازش‌های جداگانه‌ای برای آن‌ها رخ می‌دهد. نتایج ما نشان می‌دهد که زنبورهای عسل و حیواناتی که نمادها را به‌صورت عدد یاد می‌گیرند و وظایف پیچیده‌ای انجام می‌دهند، در سطح مشابهی نیستند. اما این نتایج، برای آنچه درمورد یادگیری، وظایف معکوس و نحوه‌ی ایجاد ارتباطات بین مفاهیم در مغز و توسط مغز می‌دانیم، پیامدهایی دارد. کشف اینکه مغزهای کوچک چطور می‌توانند چنین مهارت‌های عددی پیچیده‌ای را درک کنند، به ما کمک می‌کند تا به نحوه‌ی تکامل تفکر فرهنگی و ریاضی در انسان و احتمالاً سایر حیوانات پی ببریم.»

نویسنده‌ی ارشد این تحقیق، دکتر «آدریان دایر» از آزمایشگاه سنجش دیجیتالی زیستی دانشگاه RMIT و گروه فیزیولوژی دانشگاه موناش، می‌گوید: «مطالعه‌ی مغز حشرات فرصت‌های جالبی برای طراحی سیستم‌های محاسباتیِ بسیار کارآمد فراهم می‌کند. وقتی به دنبال راه‌حل‌هایی برای مسائل پیچیده هستیم، اغلب می‌بینیم که طبیعت قبلاً این کار را به صورت خیلی کارآمد و راحتی انجام داده است. پی بردن به اینکه زنبورهای عسل کوچک چگونه اطلاعات را مدیریت می‌کنند، راه‌هایی برای راه‌حل‌های زیستی که بخشی از توان سیستم‌های پردازش معمولی استفاده می‌کنند، پیش روی ما می‌گشاید.»