موجوداتی که برای زندگی به اکسیژن نیاز ندارند

مجله علمی ایلیاد - تیمی بین‌المللی از زیست‌شناسان نشان داده‌اند که یکی از انگل‌های ماهی سالمون، به‌نام «هنگویا سالمینیکولا» دارای ژنوم میتوکندری نیست و به همین دلیل، توانای تنفس هوایی خود را از دست داده است. اگر چه داشتن تنفس هوایی یکی از نشانه‌های یوکاریوت‌ها است، ولی تعداد کمی از تک‌سلولی‌های این دسته در محیط‌های کم‌اکسیژن نیز رشد می‌کنند و توانایی تنفس خود را از دست داده‌اند. میتوکندری این اُرگانیسم‌ها در نبود اکسیژن همه یا قسمتی از ژنوم خود را از دست داده و به تکامل جدیدی رسیده است.

پروفسور «دورتی هوکان» به‌عنوان سرپرست تیم تحقیقاتی که در این زمینه کارهای عمده‌ای انجام داده‌اند، می‌گوید: «در گذشته تصور بر این بود که تنفس هوایی مختص حیوانات است، ولی اکنون می‌دانیم که این تفکر درست نیست. کشف ما نشان می‌دهد که تکامل می‌تواند به جهت‌های عجیب و غریبی منتهی شود. تنفس هوایی یکی از منابع اصلی انرژی است، ولی ما جانداری پیدا کرده‌ایم که از این منبع انرژی استفاده نمی‌کند.»

در این مطالعه پروفسور هاکان و همکارانش از دانشگاه کانزاس و دانشگاه اورگان، به آنالیز ژنوم سالمینیکولا پرداخته‌اند. این انگل یکی از انگل‌های ماهی سالمون است. آنالیزها نشان داده است که این موجود میکروسکوپی، نه تنها ژنوم میتوکندری خود را از دست داده است، بلکه همه‌ی ژن‌های هسته‌ای مورد نیاز برای تکثیر این ژنوم را نیز از دست داده است.

تا قبل از این کشف، تردیدهایی وجود داشت که یک اُرگانیسم متعلق به قلمرو حیوانات بتواند بدون تنفس زندگی کند. این فرض که همه‌ی جانداران تنفس می‌کنند، بر اساس این واقعیت است که جانداران چندسلولی بوده و دارای اندام‌های توسعه‌ یافته هستند و زمانی بر روی زمین ظهور پیدا کرده‌اند که سطح اکسیژن بر روی زمین بالا رفته است.

پروفسور هاکان می‌گوید: «هنوز هم برای ما سوال است که این انگل‌ها چگونه انرژی تولید می‌کنند. شاید از ماهی‌های اطراف خود انرژی می‌گیرند و یا شاید نوع متفاوتی از تنفس را مورد استفاده قرار می‌دهند. شاید تنفس داشته باشند، ولی هوای بدون اکسیژن تنفس می‌کنند. این کشف جای کار زیادی برای متخصصین علوم تکاملی دارد. تصورها همیشه بر این بوده است که در حین تکامل، اُرگانیسم‌ها پیچیده و پیچیده‌تر شده‌اند و جانداران تک‌سلولی تبدیل به جانداران چندسلولی شده‌اند. ولی در این کشف ما چیز متفاوتی پیدا کرده‌ایم. اُرگانیسمی را پیدا کرده‌ایم که با از دست دادن یک ژن، تبدیل به جاندار تک‌سلولی ساده‌تری شده است.»