غذای جوامع باستانی دامدار شرق آفریقا چه چیزی بوده است؟

مجله علمی ایلیاد - بر اساس تحقیقات جدید که در مجله‌ی Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است، اولین شواهد از رژیم غذاییِ گله‌داران شرق آفریقا به‌دست آمده است. یافته‌ها نشان داده که دامداری باعث ایجاد تغییر در رژیم غذایی انسان‌ها و جوامع در سراسر جهان شده است. برای هزاران سال است که دامداری و دامپروری یکی از شیوه‌های متداولِ زندگی در قسمت اعظمی از سرزمین‌های شرق آفریقا است. توده‌های استخوان حیوانات که در محل‌های باستان‌شناسی مختلف این سرزمین کشف شده، مهر تاییدی بر ادعای محققان است. از این اکتشافات می‌توان به اهمیت گله‌های گوسفند و بز برای این انسان‌های باستانی پی برد.

امروزه انسان‌ها در مناطقی از قبیل ماسای و سامبورو در کنیا از شیر و فرآورده‌های شیر حیوانات مصرف می‌کنند؛ آن‌ها ۶۰ الی ۹۰ درصد از کالری بدن‌شان را از همین شیر تامین می‌کنند. شیر از اهمیت بالایی برای این دامداران برخوردار است و کمبود شیر در طول دوره‌های خشکسالی یا فصول خشک می‌تواند احتمالِ دچار شدن به سوءتغذیه را در میان افراد افزایش دهد و به مصرف بالای گوشت و سایر مواد غذایی استخوانی منجر شود.

 

ما البته هیچ شواهد مستقیمی نداریم که نشان دهد ساکنان شرق آفریقا تا چه مدت مشغول دوشیدنِ شیر از دام‌های خود بوده‌اند، دامداران چگونه غذایشان را تامین می‌کردند یا اینکه رژیم غذایی‌شان از چه چیزهای دیگری تشکیل یافته بود. اما می‌دانیم که آن‌ها الل «لاکتاز» یا همان «C-14010» را در بدن‌شان توسعه داده‌اند. محققان تصور می‌کنند این الل در اثر مصرف شیر یا فراورده‌های شیری حاوی لاکتوز به‌وجود آمده باشد. همه‌ی این یافته گواهی بر این ادعا است که ساکنان این مناطق از مدت‌ها پیش به مصرف فراورده‌های شیر روی آورده‌اند.

 

دکتر «کاترین گریلو» از دانشگاه فلوریدا و همکارانش برای پاسخگویی به این پرسش، به بررسی تکه سفال‌های شکسته از چهار منطقه در کنیا و تانزانیا پرداختند. قدمت این آثار به ۱،۲۰۰ تا ۵،۰۰۰ سال گذشته باز می‌گردد. محققان مواد باقی مانده‌ی لیپید آلی در ظروف را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند و توانستند به شواهدی از مصرف شیر، گوشت و گیاهان دست یابند.

 

دکتر گریلو می‌گوید: «این نخستین شواهد مستقیم از مصرف گوشت یا گیاهان توسط جوامع دامدار در شرق آفریقا است. آثار شیر در این ظروف باستانی مهر تاییدی بر این موضوع می‌زند که استخوان‌ها نشان می‌دهند دامداران حدود ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال گذشته در شرق آفریقا زندگی می‌کردند. این منطقه کماکان مشهور به دامداری است. بیشتر افراد درباره‌ی این واقعیت اصلاً فکر نمی‌کنند که ما برای خوردن شیر آفریده نشده‌ایم؛ بیشتر پستانداران این کار را نمی‌کنند. تصور ما بر این است افرادی که جهش‌‌هایی را در بدن‌شان تجربه کردند، این فرصت را به آن‌ها داد تا به شیوه‌ی بهتری در میان دامداران در آفریقا زندگی کنند. اما همچنان نمی‌دانیم که این اتفاق چگونه، کجا و چه زمانی به وقوع پیوست. این مسئله حائز اهمیت زیادی است؛ زیرا ما کماکان با تکیه بر ژنتیک‌مان می‌توانیم در بزرگسالی هم شیر مصرف کنیم. مقاله‌ی ما نشان می‌دهد که دامداران به طور قطع شیر می‌خوردند. یکی از دلایل موفقیت دامداری در سراسر جهان این است که انسان‌ها در برابر لاکتاز مقاومت لازم را در بدن‌شان توسعه داده‌اند.»