پرندگان و دیگر حیوانات رنگ‌ها را چگونه می‌بینند؟

مجله علمی ایلیاد - پرندگان، خزندگان، نرم‌تنان و ماهی‌ها رنگ‌هایی را می‌بینند که ما حتی تصور آن‌را هم نمی‌کنیم. آزمایش‌های محققین روی پرنده‌ی زرین‌بال وحشی که گونه‌ای از مرغ مگس‌خوار است، نشان داده که این پرندگان ۵ رنگ خارج از طیف رنگ‌ها را نیز درک می‌کنند.

تقریباً همه‌ی رنگ‌هایی که ما می‌بینیم، مربوط به یک طول موج هستند. این رنگ‌ها را طیف رنگی می‌نامند، زیرا در واقع بخشی از طیف مرئی هستند و از قرمز و زرد شروع شده و با آبی و بنفش خاتمه می‌یابند. تنها رنگی که از این جزو این طیف نیست و آن‌را می‌بینیم ارغوانی است و با ترکیب قرمز و آبی در دو سمت طیف رنگ‌ها ایجاد می‌شود و یک طول موج خاص ندارد. بنابراین ارغوانی رنگ غیرطیفی نامیده شده و رنگ خاصی محسوب می‌شود.

چشم‌های ما سه نوع سلول‌ دارد؛ سلول‌های مخروطی که رنگ‌های قرمز و سبز و آبی را می‌بینند. رنگ ارغوانی را زمانی می‌بینیم که مخروط‌های آبی و قرمز در چشم تحریک شوند، ولی مخروط‌های سبز تحریک نشوند. پرندگان، خزندگان، نرم‌تنان و ماهی‌ها علاوه بر سلول‌های مخروطی چشم انسان، مخروط‌های فرابنفش نیز درون چشم خود دارند. دانشمندان پیش‌بینی کرده‌اند که با این حساب،‌ این حیوانات می‌توانند پنج رنگ غیرطیفی را مشاهده کنند. به‌عنوان مثال، شاید این حیوانات بتوانند رنگ فرابنفش به‌علاوه‌ی زرد را ببینند. برای این حالت باید سلول‌های مخروطی آبی تحریک نشوند، ولی بقیه‌ی سلول‌های مخروطی با هم تحریک شوند.

دانشمندان برای ارزیابی پیش‌بینی انجام شده، آزمایشی را ترتیب دادند. آن‌ها تناوب سر زدن مرغ مگس‌خوار به مزارع و آب شیرین تهیه شده توسط دانشمندان را ثبت کردند. دانشمندان فرض کردند که این پرنده عموماً آب شیرین را باید ترجیح بدهد. آن‌ها جای آب شیرین را عوض می‌کردند و پرنده تنها در صورتی می‌توانست محل آن را پیدا کند که نور منتشر شده از کنار ظرفِ آب را ببیند.

نتایج این آزمایش ثابت کرد که مرغ مگس‌خوار می‌تواند پنج رنگ غیرطیفی را مشاهده کند؛ ارغوانی، فرابنفش به‌علاوه‌ی سبز، فرابنفش به‌علاوه‌ی قرمز، فرابنفش به‌علاوه‌ی زرد و فرابنفش به‌علاوه‌ی ارغوانی. به‌عنوان مثال دانشمندان اکنون مطمئن هستند که مرغ مگس‌خوار به راحتی بین فرابنفش، سبز و فرابنفش به‌علاوه‌ی سبز تمایز قائل می‌شود.

اکثر مهره‌داران رنگ‌های غیرطیفی ذکر شده را می‌بینند، زیرا سلول‌های مخروطی درون چشم‌شان چهار نوع است، ولی پستانداران از این قاعده مستثنی هستند. اجداد پستانداران از چهار نوع سلول مخروطی دو نوع آن‌را از دست داده‌اند، ولی اجداد انسان‌ها طی دوره‌ی فرگشت، مجدداً دارای سه نوع سلول مخروطی شده‌اند، ولی با این حال دید ما هنوز هم ضعیف‌تر از بسیاری حیوانات است.