چاقی نوعی سالخوردگی زودرس است

مجله علمی ایلیاد - بیش از دو میلیارد نفر در سراسر جهان، دچار اضافه وزن یا چاقی مفرط هستند. آمار چاقی از سال ۱۹۷۵ سه برابر شده است. این عارضه در میان کودکان و نوجوانان وضعیت بدتری را رقم زده است و شاهد افزایش ۱۰ برابری آن در همان بازه‌ی زمانی بوده‌ایم. اما واقعاً چه عواملی ما را به سوی این آمار فاجعه‌آمیز برده است؟

به باور دانشمندان، شاید ما دید اشتباهی نسبت به اپیدمی چاقی داشته‌ایم. آنان در مطالعه‌ی جدید خود نشان دادند که چاقی با عواملی گره خورده که آن‌ها را نادیده گرفته‌ایم. به ادعای تیم دانشمندان، چاقی اساساً نوعی پیری زودرس است؛ این عارضه سلامتی ما را به خطر انداخته و باعث کوتاهیِ عمرمان می‌شود که به فرایند عادی و ناگزیرِ پیری و ابتلا به بیماری‌های مرتبط با پیری شباهت فراوانی دارد. متخصص تغذیه «سیلویا سانتوسا» از دانشگاه کونکوردیا در کانادا، می‌گوید: «ما در حال تلاش برای اثبات این ادعا هستیم که چاقی همسان با پیری است. در واقع، سازوکارهای بروز چاقی و پیری شباهت بسیار زیادی به همدیگر دارند.»

سانتوسا و همکارانش در تحقیقات جدیدشان به مرور بیش از ۲۰۰ مطالعه پرداخته و اثرات چاقی را بررسی کردند؛ از اثرات سلولی و مولکولی گرفته تا تاثیر چاقی بر دستگاه ایمنی بدن، شناخت، حرکت و غیره. ماحصل تلاش‌ها و تحلیل‌های آنان، این است که چاقی به لحاظ اثراتش بر سلامتی، بازتاب‌دهنده‌ی پیری است؛ چاقی افراد را در معرضِ آغاز بیماری‌های مزمنی قرار می‌دهد که معمولاً آن موارد را در پیری مشاهده می‌کنیم. محققان اعلام کرده‌اند که چاقی باعث تسریع پیری می‌شود، اما آن‌ها چنین ادعایی ندارند که پیری و چاقی دقیقاً یک چیز یکسان هستند؛ تا جایی که داده‌ها نشان داده و ما می‌توانیم از آن‌ها استفاده کنیم، چاقی و پیری دو روی یک سکه هستند.

سانتوسا می‌گوید: «من معمولاً از افراد می‌خواهم تا آنجا که می‌توانند بیماری‌های ناشی از چاقی را در قالب یک فهرست یادداشت کنند. در مرحله‌ی بعدی از آن‌ها می‌پرسم که به‌نظرشان چند مورد از این بیماری‌ها با پیری ارتباط دارند. بیشتر افراد می‌گویند که همه‌ی آن‌ها مرتبط‌اند. یک سری عوامل در چاقی به ایفای نقش می‌پردازند که باعث تسریع فرایند پیری می‌شوند.»

دانشمندان نمونه‌های گوناگونی از سازوکارهای احتمالی پیشنهاد کرده‌اند؛ مثل سوءعملکرد میتوکندری در اثر چاقی، التهاب سیستمی و تضعیف واکنش‌های دستگاه ایمنی بدن. دانشمندان همچنین بر این باورند که چاقی می‌تواند بر تِلومرها تاثیر بگذارد. تلومرها به عنوان محافظ در رشته‌های دی‌ان‌ای عمل کرده و با افزایش طول عمر ارتباط دارند. این استدلال مخالفانی را هم به همراه داشته است. باید به این نکته توجه داشت که دانشمندان در حال حاضر فقط به چند مورد مقایسه، استناد کرده‌اند و نیاز به انجام تحقیقات بیشتری دارند. اما همین مقایسه‌ها می‌تواند نتایج خوب و مهمی را به ارمغان بیاورد. آنچه دانشمندان می‌خواهند این است که چارچوب ذهنی ما را نسبت به چاقی تغییر دهند و به ما در درمان این مساله‌ی همه‌گیر در مقیاس جهانی کمک کنند. در سایر مطالعات مربوط به چاقی نیز تلاش‌هایی در همین راستا انجام شده است. ماحصل این مطالعات، رسیدن به دیدگاه تازه‌ای از چاقی و اثرات آن بر سلامتی انسان است. لذا هرچه اطلاعات عینی بیشتری در اختیار داشته باشیم، می‌توانیم بینش عمیق‌تری درباره‌ی چاقی به‌دست بیاوریم.

این مقاله در مجله‌ی Obesity Reviews منتشر شده است.